तुकाराम मुंढे यांची ‘झिरो टॉलरन्स’ कारवाई: ६७७ परवाने निलंबित, भेसळमाफियांचे धाबे दणाणले!

महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय सेवेत आपल्या अत्यंत कडक शिस्तीसाठी, बिनधास्त निर्णयक्षमतेसाठी आणि आक्रमक कार्यपद्धतीसाठी ओळखले जाणारे धडाकेबाज आयएएस अधिकारी तुकाराम मुंढे पुन्हा एकदा संपूर्ण राज्यात प्रचंड चर्चेत आले आहेत. राज्याचे अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री धनंजय मुंडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली अन्न व औषध प्रशासनाचे (FDA) आयुक्त म्हणून सूत्रे हाती घेतल्यानंतर त्यांनी अन्नसुरक्षा, बोगस औषधे आणि अन्न भेसळीविरोधात ‘झिरो टॉलरन्स’ चे धोरण राबवत थेट सर्जिकल स्ट्राईक सुरू केले आहेत. अवघ्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत त्यांनी ११.४१ कोटी रुपयांची बेकायदेशीर औषधे जप्त करत नियम धाब्यावर बसवणाऱ्या ६७७ आस्थापनांचे परवाने थेट निलंबित केले आहेत. त्यामुळे प्रशासकीय वर्तुळात आणि नागरिकांमध्ये ‘सिंघम’ तुकाराम मुंढे यांच्या या धडाकेबाज कारवायांची जोरदार चर्चा रंगली आहे.

तुकाराम मुंढे यांच्या निर्देशानुसार राज्यभरात धाडी

सर्वसामान्य नागरिकांच्या आरोग्याशी होणारा खेळ रोखण्यासाठी आणि त्यांना उच्च दर्जाची, सुरक्षित औषधे उपलब्ध व्हावीत यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने संपूर्ण महाराष्ट्रभर विशेष तपासणी मोहीम हाती घेतली. जून ते ऑगस्ट या तीन महिन्यांच्या कालावधीत FDA च्या पथकांनी तब्बल २,९०२ ठिकाणांवर अचानक छापे मारून कसून तपासणी केली. यामध्ये औषध निर्मिती करणारे ६०७ उत्पादन प्रकल्प आणि २,२९५ किरकोळ व घाऊक औषध विक्री केंद्रांचा (Medical Stores) समावेश होता.

या व्यापक तपासणी मोहिमेदरम्यान नियमांचे उघडपणे उल्लंघन करणाऱ्यांवर ‘सिंघम’ तुकाराम मुंढेंच्या थेट निर्देशानुसार कोणतीही गय न करता अत्यंत कडक कायदेशीर पावले उचलण्यात आली:

• परवाने निलंबन आणि रद्दची कारवाई: अन्न व औषध कायद्यातील तरतुदींचे पालन न करणाऱ्या ६७७ आस्थापनांचे परवाने तात्काळ निलंबित करण्यात आले, तर गंभीर चुका आढळलेल्या २०३ आस्थापनांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द करण्यात आले आहेत.
• मोठ्या प्रमाणावर जप्ती: सुमारे १०४ ठिकाणी विशेष छापेमारी करून तब्बल ११.४१ कोटी रुपये मूल्याची अवैध औषधे, मुदतबाह्य साठा आणि बनावट सौंदर्यप्रसाधने जप्त करण्यात आली.
• एफआयआर आणि अटक: बेकायदेशीर औषध विक्री आणि मानकांशी तडजोड करणाऱ्यांविरोधात एकूण २० एफआयआर (FIR) दाखल करण्यात आले असून २१ प्रमुख आरोपींना बेड्या ठोकण्यात आल्या आहेत.

तपासणीदरम्यान अनेक ठिकाणी मुदतबाह्य झालेली औषध विक्रीसाठी ठेवणे, नोंदणीकृत फार्मासिस्ट गैरहजर असताना औषधांचे वितरण करणे, आणि लस (Vaccine) व इन्सुलिनसारख्या संवेदनशील औषधांसाठी आवश्यक असणाऱ्या कोल्ड चेनचे (Cold Chain Management) पालन न करणे अशा अत्यंत गंभीर बाबी उघडकीस आल्या होत्या.

पेप्सीको आणि नेस्टलेच्या ब्रँड्सवर बनावट एक्सपायरी डेटचा मोठा घोटाळा उघड

नवी मुंबईतील एका हायटेक आणि मोठ्या गोदामावर FDA च्या पथकाने टाकलेला छापा हा या कारवायांच्या मालिकेतील सर्वात मोठा आणि धक्कादायक प्रकार मानला जात आहे. या गोदामात Lay’s, Kurkure आणि Maggi सारख्या नामांकित आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांच्या खाद्यपदार्थांच्या उत्पादनांवर छापलेली मूळ एक्सपायरी डेट (मुदतीची तारीख) विशिष्ट केमिकलचा वापर करून पुसली जात होती. त्यानंतर त्यावर मशीनच्या सहाय्याने नवी, बनावट तारीख छापून माल बाजारात आणि परदेशात विक्रीसाठी पाठवला जात होता.

मुदतबाह्य झालेला कोट्यवधी रुपयांचा साठा अशा प्रकारे पॅकेजिंगशी छेडछाड करून पुन्हा ग्राहकांच्या माथी मारण्याचा हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील कट उघडकीस आला. प्रत्यक्ष गोदामाची पाहणी केल्यानंतर आयुक्त Tukaram Mundhe यांनी “हा केवळ नियमांचा भंग नसून सर्वसामान्य नागरिकांच्या जिवाशी खेळणारा एक संघटित गुन्हेगारीचा प्रकार आहे” अशी अत्यंत कडक आणि उद्विग्न प्रतिक्रिया व्यक्त करत थेट गुन्हेगारी कलमांखाली गुन्हे दाखल करण्याचे आदेश दिले.

सण-उत्सवांसाठी ‘फेस्टिव्हल SOP’ आणि तक्रारींचा ५५७% चा विक्रम

येणाऱ्या गणेशोत्सव, नवरात्र आणि इतर सण-उत्सवांच्या काळात महाप्रसाद, भंडारा, लंगर आणि सार्वजनिक अन्न वाटपाच्या ठिकाणांवरून अन्नातून विषबाधा किंवा भेसळ होण्याच्या घटना घडू नयेत यासाठी FDA ने ‘फेस्टिव्हल एनफोर्समेंट कॅलेंडर’ (SOP) जाहीर केले आहे. मंत्री धनंजय मुंडे यांच्या सूचनेनुसार आणि आयुक्त मुंढेंच्या नेतृत्वाखाली ही नियमावली तयार करण्यात आली आहे. ‘सिंघम’ मुंढे यांनी यावर स्पष्टीकरण देताना सांगितले की, ही एसओपी कोणत्याही धार्मिक परंपरेवर किंवा उत्सवावर बंधने आणण्यासाठी नसून, केवळ नागरिकांना मिळणारे अन्न पूर्णपणे शुद्ध आणि सुरक्षित असावे याच एकाच उद्देशाने लागू करण्यात आली आहे.

अन्न व औषध प्रशासनातील वाढती पारदर्शकता, तक्रार निवारणाचा वेग आणि आयुक्तांचा आक्रमक बाणा पाहून जनतेचा प्रशासनावरील विश्वास प्रचंड वाढला आहे. परिणामी, FDA कडे प्राप्त होणाऱ्या नागरिकांच्या तक्रारींच्या संख्येत तब्बल ५५७% इतकी विक्रमी वाढ झाली आहे. नागरिकांकडून मिळणाऱ्या गुप्त माहितीच्या आणि तक्रारींच्या आधारे FDA चे पथक २४ तासांत कारवाई करत आहे.

नागरिकांचे आरोग्य हीच सर्वोच्च प्राथमिकता!

प्रशासनात कितीही राजकीय दबाव आला, व्यावसायिक संघटनांचा विरोध झाला किंवा न्यायालयीन प्रकरणांचे आव्हान उभे राहिले, तरी “कायद्याची अंमलबजावणी करणे आणि महाराष्ट्रातील प्रत्येक नागरिकाचे आरोग्य सुरक्षित ठेवणे हीच आमची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे,” या आपल्या भूमिकेवर ‘सिंघम’ तुकाराम मुंढे ठाम आहेत. धनंजय मुंडे यांच्या खात्यांतर्गत होणाऱ्या या धडाकेबाज कारवायांमुळे राज्यातील अन्न भेसळ करणारे आणि बोगस औषधे विकणारे माफिया पुरते हादरले आहेत, तर दुसरीकडे सर्वसामान्य जनतेतून या कौतुकास्पद कामगिरीचे मोठ्या प्रमाणावर स्वागत केले जात आहे.