मोदी पुतिन भेट: ५ मोठे ऐतिहासिक निर्णय आणि भारत-रशिया युगाचा प्रारंभ!

नवी दिल्लीत आयोजित १८ व्या ब्रिक्स (BRICS) शिखर परिषदेच्या निमित्ताने पार पडलेली मोदी पुतिन भेट ही केवळ दोन नेत्यांमधील चर्चा नसून जागतिक राजकारणाला नवीन दिशा देणारी ऐतिहासिक घटना ठरली आहे. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यात झालेली ही द्विपक्षीय मोदी पुतिन भेट संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेणारी ठरली. जागतिक स्तरावर निर्माण झालेल्या राजकीय आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर, भारत आणि रशिया या दोन जुन्या मित्रांची ही भेट अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. या बैठकीतून दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक आणि आर्थिक सहकार्य अधिक मजबूत झाले आहे.

---

१. ऊर्जा आणि व्यापार: मोदी पुतिन भेट व ऐतिहासिक प्रगती

या बैठकीत पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांच्यात ऊर्जा सुरक्षेच्या मुद्द्यावर सविस्तर आणि सकारात्मक चर्चा झाली. जागतिक पातळीवर कच्च्या तेलाच्या किंमती आणि पुरवठ्याबाबत आव्हाने असताना, मोदी पुतिन भेट भारताच्या ऊर्जा गरजा पूर्ण करण्यासाठी मैलाचा दगड ठरली आहे.

• द्विपक्षीय व्यापार वाढवण्याचा संकल्प: भारत आणि रशियाने २०३० पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार १०० अब्ज डॉलरपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे.
• राष्ट्रीय चलनातील व्यवहार: पश्चिमेकडील देशांच्या निर्बंधांना न जुमानता भारत आणि रशियादरम्यान ९० टक्क्यांहून अधिक व्यापार रुपया आणि रुबलमध्ये पूर्ण होत आहे. यामुळे अमेरिकन डॉलरवरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत झाली आहे.
• नवीन नागरी अणुऊर्जा प्रकल्प: कुडनकुलम अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या यशस्वी वाटचालीनंतर भारतात आणखी नवीन नागरी अणुऊर्जा संकुले उभारण्याबाबत दोन्ही देशांमध्ये सहमती झाली आहे.

---

२. संरक्षण आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य

रशिया हा भारताचा अत्यंत विश्वासू आणि मुख्य संरक्षण भागीदार राहिला आहे. मोदी पुतिन भेट दरम्यान दोन्ही देशांनी मेक इन इंडिया उपक्रमांतर्गत अत्याधुनिक लष्करी तंत्रज्ञानाचे भारतातच संयुक्त उत्पादन करण्यावर भर दिला आहे.

• S-400 आणि ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रे: भारताला S-400 हवाई संरक्षण यंत्रणेची उर्वरित डिलिव्हरी वेळेत पूर्ण करणे आणि ब्रह्मोस (BrahMos) क्षेपणास्त्राच्या प्रगत आवृत्त्या विकसित करण्यावर सहमती झाली.
• पाचव्या पिढीतील Su-57 लढाऊ विमाने: रशियाची अत्याधुनिक Su-57 स्टेल्थ लढाऊ विमाने भारताला पुरवणे तसेच त्यांच्या तंत्रज्ञान हस्तांतरणावर दोन्ही नेत्यांमध्ये सविस्तर चर्चा झाली.

---

३. जागतिक शांतता आणि युक्रेन युद्धावर भारताची स्पष्ट भूमिका

या ऐतिहासिक बैठकीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जागतिक शांततेसाठी भारताची ठाम आणि स्पष्ट भूमिका मांडली. “आजचे युग हे युद्धाचे नाही, तर संवादाचे आणि मुत्सद्देगिरीचे आहे” या भूमिकेचा पुनरुच्चार करत त्यांनी शांततेचा संदेश दिला.

रशिया-युक्रेन संघर्ष लवकरात लवकर संपवून शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी भारत सर्वतोपरी मध्यस्थी करण्यास तयार असल्याचे सांगण्यात आले. मोदी पुतिन भेट दरम्यान रशियन राष्ट्राध्यक्षांनी भारताच्या या तटस्थ आणि शांतताप्रिय दृष्टिकोनाचे विशेष कौतुक केले.

---

४. ब्रिक्स (BRICS) परिषदेतील संयुक्त नेतृत्व

नवी दिल्लीत पार पडलेल्या ब्रिक्स परिषदेच्या यजमानपदाचा भाग म्हणून झालेली ही मोदी पुतिन भेट ग्लोबल साऊथच्या (विकसनशील देश) विकासासाठी अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे. अन्न सुरक्षा, ऊर्जा सुरक्षा, आरोग्य आणि जागतिक पुरवठा साखळी मजबूत करण्यासाठी दोन्ही देशांनी इतर सदस्य राष्ट्रांसोबत एकत्र काम करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

---

५. आशिया-पॅसिफिक आणि उत्तर-दक्षिण वाहतूक मार्ग (INSTC)

भारत आणि रशियामधील व्यापार अधिक वेगाने आणि कमी खर्चात होण्यासाठी ‘इंटरनॅशनल नॉर्थ-साऊथ ट्रान्सपोर्ट कॉरिडॉर’ (INSTC) आणि ‘चेन्नई-व्लादिवोस्तोक सागरी मार्ग’ या प्रकल्पांवर वेगाने काम करण्यावर एकमत झाले.

• मालवाहतूक वेगाने होणार: या नवीन सागरी आणि रेल्वे मार्गांमुळे भारत आणि रशियादरम्यानचा मालवाहतुकीचा वेळ आणि खर्च जवळपास ३० टक्क्यांनी कमी होणार आहे.
• मध्य आशियातील सहकार्य: या वाहतूक मार्गांमुळे भारताला मध्य आशियाई देशांमध्ये थेट प्रवेश मिळणार असून रशियन बाजारात भारतीय वस्तूंची निर्यात वाढवण्यास मोठी मदत होईल.

---

६. संरक्षण तंत्रज्ञानातील आत्मनिर्भरता आणि संयुक्त संशोधन

केवळ लष्करी शस्त्रास्त्रांची खरेदी-विक्री न करता दोन्ही देश आता संयुक्त संशोधन आणि विकासावर (R&D) भर देत आहेत. मोदी पुतिन भेट मुळे भविष्यातील अंतराळ आणि लष्करी संशोधन प्रकल्पांना गती मिळणार आहे.

• तंत्रज्ञान हस्तांतरण (Technology Transfer): रशियाने भारतीय लष्करासाठी लागणाऱ्या महत्त्वाच्या सुट्या भागांचे उत्पादन भारतातच करण्याची तयारी दर्शवली आहे.
• अंतराळ संशोधन (Gaganyaan Mission): भारताच्या बहुप्रतिक्षित ‘गगनयान’ मोहिमेसाठी रशियाने भारतीय अंतराळवीरांना दिलेले प्रशिक्षण आणि तांत्रिक सहकार्य या मैत्रीची निदर्शक आहे.

---

निष्कर्ष

थोडक्यात सांगायचे तर, मोदी पुतिन भेट केवळ दोन देशांच्या द्विपक्षीय संबंधापुरती मर्यादित नसून ती जागतिक भू-राजकारणाला एक नवीन दिशा देणारी ठरली आहे. कोणत्याही बाह्य दबावाला बळी न पडता भारताने आपले राष्ट्रीय हित आणि ऊर्जा सुरक्षा जपली आहे. ही विशेष धोरणात्मक भागीदारी आगामी काळात दोन्ही देशांच्या आर्थिक प्रगतीला आणि जागतिक स्थिरतेला नक्कीच नवी उंची देईल.