Bank Strike 2026: २८ ते ३० सप्टेंबर संप! ५ दिवस बँका बंद? ‘महत्त्वाची’ बातमी

सप्टेंबर महिन्याच्या शेवटी सर्वसामान्यांच्या खिशाला आणि आर्थिक व्यवहारांना मोठा फटका बसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. देशातील सार्वजनिक क्षेत्रातील आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांमधील लाखो कर्मचाऱ्यांनी पुन्हा एकदा आंदोलनाचे हत्यार उपसले आहे. युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्स (UFBU) या मध्यवर्ती संघटनेच्या नेतृत्वाखाली देशभरात २८ सप्टेंबर ते ३० सप्टेंबर २०२६ दरम्यान तीन दिवसांच्या देशव्यापी संपाची हाक देण्यात आली आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे, या संपाच्या ठीक आधी २६ सप्टेंबर रोजी महिन्याचा चौथा शनिवार आणि २७ सप्टेंबर रोजी रविवारची साप्ताहिक सुट्टी येत आहे. यामुळे सलग पाच दिवस बँक शाखांचे कामकाज पूर्णपणे ठप्प राहण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. यापूर्वी कर्मचाऱ्यांनी ११ सप्टेंबर रोजी एक दिवसाचा लाक्षणिक संप केला होता. मात्र, प्रशासनाकडून आणि सरकारकडून ठोस आश्वासन न मिळाल्याने कर्मचाऱ्यांमधील असंतोष अधिकच ताणला गेला आहे.

बँक कर्मचारी नाराज का आहेत? ‘या’ आहेत प्रमुख मागण्या

बँक कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांच्या संघटनांनी वित्त मंत्रालय आणि इंडियन बँक्स असोसिएशन (IBA) समोर आपल्या प्रलंबित मागण्या आक्रमकपणे मांडल्या आहेत. कर्मचाऱ्यांच्या आंदोलनामागील मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. आठवड्यात ५ दिवसांचे कामकाज (5-Day Banking Week)

बँकिंग क्षेत्रात आठवड्यातून पाच दिवस काम आणि दोन दिवस (शनिवार व रविवार) पूर्ण सुट्टी लागू करावी, ही कर्मचाऱ्यांची सर्वात जुनी आणि प्रमुख मागणी आहे. मार्च २०२४ मध्ये IBA आणि बँक युनियन्स यांच्यात झालेल्या द्विपक्षीय करारात या मागणीला औपचारिक मंजुरी देण्यात आली होती. यासाठी कर्मचाऱ्यांनी सोमवार ते शुक्रवार दरम्यान दररोज ४० मिनिटे अतिरिक्त काम करण्याची तयारीही दर्शवली होती. सर्व तांत्रिक आणि कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण होऊनही वित्त मंत्रालयाने यावर अंतिम मंजुरी न दिल्याने कर्मचाऱ्यांमध्ये तीव्र रोष पसरला आहे.

२. सुधारित PLI योजनेला तीव्र विरोध

वित्त मंत्रालयाने लागू केलेल्या परफॉर्मन्स लिंक्ड इन्सेंटिव्ह (PLI) योजनेच्या स्वरूपावर कर्मचाऱ्यांनी मोठा आक्षेप नोंदवला आहे. ही योजना मुख्यतः स्केल ४ आणि त्याहून अधिक वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरत असून, सामान्य बँक कर्मचारी आणि कनिष्ठ अधिकाऱ्यांवर अन्याय करणारी आहे, असा आरोप युनियन्सचा आहे. कर्मचाऱ्यांच्या वाढत्या विरोधानंतर सरकारने ही योजना सध्या स्थगित ठेवली असली, तरी इतर मागण्या पूर्ण होत नाही तोपर्यंत आंदोलन मागे न घेण्यावर युनियन्स ठाम आहेत.

३. पेन्शन सुधारणा आणि जुनी पेन्शन योजना (OPS)

• एकसमान महागाई भत्ता: सर्व निवृत्त बँक कर्मचाऱ्यांसाठी आणि पेन्शनधारकांसाठी एकसमान महागाई भत्ता (Dearness Allowance) लागू करण्यात यावा.
• कौटुंबिक पेन्शन अपडेट: कौटुंबिक पेन्शनच्या नियमात सुधारणा करून पेन्शन अपडेशनची प्रक्रिया त्वरित राबवली जावी.
• जुनी पेन्शन योजना (OPS): नॅशनल पेन्शन सिस्टम (NPS) अंतर्गत येणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना जुनी पेन्शन योजना निवडण्याचा पर्याय (Option) उपलब्ध करून द्यावा.

संपाचा सामान्य ग्राहकांवर काय परिणाम होणार?

सलग पाच दिवस बँकांच्या शाखा बंद राहिल्यामुळे सर्वसामान्य नागरिक, व्यापारी आणि उद्योजकांच्या दैनंदिन व्यवहारांवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे:

• रोख रकमेचे व्यवहार: बँक काउंटरवरून थेट रोख रक्कम काढणे, जमा करणे किंवा ड्राफ्ट तयार करणे यांसारखी कामे शक्य होणार नाहीत.
• धनादेश (Check Clearance): चेक्स क्लिअरिंगची प्रक्रिया पूर्णपणे रखडल्यामुळे २ ते ३ दिवसांचा अतिरिक्त विलंब होऊ शकतो.
• शाखेतील प्रशासकीय सेवा: नवीन खाते उघडणे, केवायसी (KYC) अपडेट करणे, पासबुक प्रिंटिंग आणि कर्जाशी संबंधित कामे पूर्णपणे बंद राहतील.

संप काळात सुरू राहणाऱ्या ऑनलाइन व डिजिटल सेवा

शाखांमधील प्रत्यक्ष कामकाज बंद असले तरी डिजिटल बँकिंग प्रणाली सुरू राहील. स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI), युनियन बँक ऑफ इंडिया आणि बँक ऑफ महाराष्ट्रसह सर्वच प्रमुख बँकांनी ग्राहकांना डिजिटल पर्यायांचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे.

१. UPI पेमेंट सेवेचा वापर: गुगल पे, फोनपे, पेटीएम आणि भीम अ‍ॅपद्वारे होणारे ऑनलाईन व्यवहार पूर्ववत सुरू राहतील. २. ATM आणि ADWM सेवा: रोख रक्कम काढण्यासाठी तसेच जमा करण्यासाठी एटीएम (ATM) आणि ऑटोमेटेड डिपॉझिट मशीन्सचा वापर करता येईल. ३. नेट बँकिंग आणि मोबाईल अ‍ॅप: NEFT आणि RTGS द्वारे होणारे डिजिटल फंड ट्रान्सफर सुरळीत सुरू राहतील.

ग्राहकांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

बँक संपाच्या काळात होणारी अडचण आणि आर्थिक खोळंबा टाळण्यासाठी ग्राहकांनी आधीच योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे:

• महत्त्वाची कामे आधीच पूर्ण करा: जर तुम्हाला रोख रक्कमेची गरज असेल किंवा चेक जमा करायचा असेल, तर २५ सप्टेंबरपूर्वीच शाखेत जाऊन कामे पूर्ण करून घ्यावीत.
• डिजिटल व्यवहारांना प्राधान्य द्या: संप काळात खरेदी किंवा बिल भरण्यासाठी क्रेडिट/डेबिट कार्ड आणि UPI पेमेंटचा वापर करणे अधिक सोयीचे ठरेल.

सरकार आणि युनियन्स यांच्यात सध्या वित्त मंत्रालयाच्या मध्यस्थीने बैठका सुरू आहेत. मात्र, यातून कोणताही ठोस तोडगा न निघाल्यास, ऑक्टोबर महिन्याच्या अखेरीस (२६ ऑक्टोबरपासून) बेमुदत संप पुकारण्याचा इशाराही युनियन्सने दिला आहे.